Connect with us

Lajme nga vendi

Ministria e Financave me porosi për fundvit për ekonominë globale dhe atë vendase

Published

on

Kolumnën e fundit për këtë viti, siç edhe pritej, ia dedikoj vitit 2022 dhe sfidave ekonomike me të cilat jemi përballur, por edhe pritshmërive për vitin 2023, ku të gjithë hyjmë me shpresë dhe optimizëm për ditë më të mira dhe prosperitet. Tre vitet e fundit i dëshmuan botës dhe të gjithë neve, se shumë gjëra i morëm si të mirëqena, si për shembull: lëvizjen e lirë, energjinë e lirë dhe ushqimin. Kjo periudhë e historisë së re është leksion i mirë për gjeneratat e tanishme dhe të ardhshme. Pandemia na tregoi se sa e brishtë është natyra e disa sektorëve ekonomikë dhe sa e rëndësishme është që biznesi të mësojë të ristrukturohet dhe të mbijetojë. Kriza energjetike na tregoi se sa e rëndësishme është pavarësia energjetike, investimi në kapacitetet e prodhimit, orientimi drejt energjisë së ripërtëritshme, por edhe efikasiteti energjetik dhe shfrytëzimi racional i burimeve që kemi në dispozicion. Inflacioni global na tregoi se sa e rëndësishme është zhvillimi i prodhimit tonë, veçanërisht i produkteve ushqimore bazë dhe investimeve në bujqësi të qëndrueshme. Në pah dolën edhe prioritetet strategjike, si siguria shëndetësore, ushqimore, energjetike, ndërsa paqja mbetet si thelbësore në zhvillimin e civilizimit, që nuk duhet merret si e mirëqenë, por duhet të ruhet në vijimësi. Leksionet e nxjerra janë gjithmonë pjesë e zgjidhjes së problemit, sepse hapi i parë është ta piketosh atë dhe i dyti të veprosh.

Sfida më e madhe për ekonominë globale është pasiguria

Në vitin 2022, faktorët joekonomikë vazhduan ta diktojnë ekonominë globale, duke filluar nga ngecjet në zinxhirët e furnizimit – si pasojë e pandemisë, deri te lufta në Ukrainë dhe përkeqësimi i kushteve në tregun energjetik. Të gjithë këta faktorë kontribuan që këtë vit rritja globale të ngadalësohet, ndërkohë që inflacioni të arrijë nivelet më të larta në dekadat e fundit. Ndoshta sfida më e madhe e gjithë kësaj krize është pasiguria. Pikërisht, kjo pasiguri është ndoshta ajo që i shqetëson më shumë investitorët dhe amvisëritë në vendimmarrje dhe sigurisht që është pengesë për institucionet financiare ndërkombëtare në llogaritjen e projeksioneve më të sakta.

Pritshmëritë për ekonominë globale për vitin 2022 ishin që rritja do të ngadalësohej ndjeshëm krahasuar me vitin 2021. Fondi Monetar Ndërkombëtar projektoi që rritja të ngadalësohej nga 6% në vitin 2021 në 3.2% në vitin 2022. Sfidat pritet që të vazhdojnë edhe në vitin 2023, me rritje globale prej 2.7%. Këto janë pritshmëritë më të ulëta që nga viti 2001, me përjashtim të vitit të pandemisë 2020. Këto projeksione pasqyrojnë ngadalësimin e ekonomisë së SHBA-së në gjysmën e parë të vitit, ndërsa sa i përket ekonomisë së BE-së në gjysmën e dytë të vitit, si dhe valët e reja të Covid-19 në Kinë. Rreth një e treta e ekonomive botërore shënuan rezultate negative ekonomike në dy tremujorë radhazi, ndërkohë që inflacioni global u përshpejtua ndjeshëm dhe pritet të dyfishohet në vitin 2022, gjegjësisht të arrijë në 8.8%.

BE-ja pret ribalancim të tregut energjetik

Advertisement

Kur bëhet fjalë për partnerin tonë më të madh tregtar, Bashkimin Evropian, sipas projeksioneve të fundit të muajit dhjetor të Bankës Qendrore Evropiane për Eurozonën, pritshmëritë e PBB-së janë duke u përmirësuar, por sa i përket inflacionit ato janë më pesimiste. Pritshmëritë më të mira për PBB-në janë si rezultat i arritjeve gjatë muajve të verës, të cilat shënojnë rezultate të larta në sektorët e shërbimeve. Megjithatë, kriza energjetike, inflacioni i lartë, rritja e pasigurisë dhe ngadalësimi i ekonomisë globale, si dhe shtrëngimi i kushteve të tregut financiar, ndikuan në ngadalësimin e theksuar të aktivitetit ekonomik në tremujorin e tretë të vitit 2022. Besimi i konsumatorëve dhe investitorëve po ulet, ndërkohë që lëvizjet e çmimeve vazhdojnë t’i zvogëlojnë të ardhurat dhe konsumin.

Megjithatë, pritshmëritë për vitet e ardhshme është se do të ketë ribalancim të tregut energjetik, përkatësisht riorientim të burimeve të reja të energjisë. Pavarësia gradualisht do të ulet, ndërsa të hyrat reale do të rriten, ngecjet në zinxhirët globalë të furnizimit do të kapërcehen, kërkesa do të rritet, duke kontribuar kështu në rimëkëmbjen e plotë të pritshme të ekonomisë. Tregu i punës pritet që të mbetet rezistent gjatë gjithë periudhës. Parashikimet janë se PBB-ja në vitin 2022 do të jetë në nivel prej 2.4% dhe se do të ngadalësohet në vitin 2023 për rreth 0.5%, krahasuar me vitin paraprak, ndërsa në vitin 2024 dhe 2025 do të përshpejtohet dhe do të jetë në nivel prej 2%. Krahasuar me projeksionet e muajit shtator të BQE-së, këto janë projeksione më optimiste. Sa i përket projeksioneve të inflacionit, ai pritet që të ulet nga 8.4% në 6.3% në vitin 2023, ndërsa në vitin 2025 do të ulet në nivel prej 2.3%.

Si ekonomi e vogël, nuk ishim imunë

Ekonomia jonë nuk ishte imune sa i përket ngjarjeve botërore. Si ekonomi e vogël dhe e hapur, para se të gjithash, e lidhur me ngjarjet dhe zhvillimet në BE, absorbuam lehtë efektet nga ngjarjet e ekonomive dhe tregjeve të tyre. Edhe pse fillimi i vitit filloi relativisht mirë, me rritje prej 3.2% në tremujorin e parë, ngadalësimi i rritjes u bë i dukshëm në tremujorin e tretë, me rritje prej 2%. Si përfundim, rezultati ekonomik i deritanishëm i ekonomisë sonë për këtë vit është 2.7%. Sa i përket sektorëve, ky rezultat vjen si rrjedhojë e zhvillimeve pozitive në sektorin e shërbimeve dhe bujqësisë. Pas përfundimit të pandemisë, rritje të fuqishme kishte sektori i tregtisë, hotelerisë dhe transportit. Sa i përket shpenzimeve, ka rritje të konsumit, si dhe investimeve bruto.

Pritshmëritë e Ministrisë së Financave për vitin 2022 ishin që rritja do të jetë 2.7%, ndërsa deri në vitin ardhshëm do të përshpejtohet në 2.9%, ndërsa në mesataren e periudhës 2023-2027, në përputhje me skenarin bazë, pritet rritje prej 4.6%. Në periudhën afatmesme, duke realizuar Planin për rritje ekonomike dhe Planin për investime publike, presim t’i arrijmë normat e dëshiruara për rritje të përshpejtuar ekonomike. Inflacioni, vitin e ardhshëm do të ngadalësohet, siç pritet nga të gjitha institucionet relevante financiare ndërkombëtare dhe vendase, sipas projeksioneve për stabilizimin e çmimeve të produkteve primare, ndërsa në periudhën afatmesme pritet rikthimi në normat paraprake prej rreth 2%.

Advertisement

Sistem që do të ofrojë rezultate më të mira ekonomike

Nëse do duhej ta përmblidhja në disa rreshta shpjegimin lidhur me funksionimin e politikës fiskale këtë vit, do të theksoja se ajo ishte e orientuar drejt përkrahjes së qytetarëve dhe ekonomisë, por edhe ruajtjes së nivelit të stabilitetit makroekonomik. Miratuam pako antikrizë prej 750 milionë eurove për përkrahejn e qytetarëve dhe ekonomisë për vitin 2022. Njëkohësisht, vijojmë me përcaktimin për konsolidim gradual fiskal. Po ashtu, vijojmë të përkushtuar në krijimin e sistemit të financave SMART, sistem që do të sigurojë në periudhë afatmesme dhe afatgjate norma më të larta të rritjes ekonomike. Janë zbatuar reforma të rëndësishme në financat publike, të cilat janë mirëpritur në të gjitha raportet e institucioneve financiare ndërkombëtare, ndërsa veprojmë edhe në drejtim të qëndrueshmërisë së financave publike, përkatësisht në hedhjen e themeleve për praktikat e mirëfillta që do të jenë si udhëzim dhe pikë referimi për një periudhë më të gjatë kohore.

Të ardhmen do ta jetojmë nesër dhe çdo vit i ri është një fillim i ri. Duke përmledhur dhe vlerësuar aktivitetet e ekipit të Ministrisë së Financave, si një aktivitet i rregullt, shoh se rruga që kemi bërë është e gjatë, por kemi edhe shumë për të bërë. Unë besoj te ne, qytetarët dhe ekonomia. Besoj në krijimin e një sistemi më të mirë, sistem i cili do të ofrojë kushte më të mira jetese. Besoj në investimin te qytetarët tanë, te të rinjtë dhe kapacietet e tyre, si dhe te rritja e produktivitetit dhe me këtë edhe konkurrencën e ekonomisë sonë. Besoj, se kështu do të jemi në gjendje që të ecim krahë për krahë me shumë ekonomi të tjera që tani vlerësohen si më të zhvilluara. Ajo që na nevojitet është konsekuenca dhe organizimi, që të bëhemi më konkurrent dhe të ofrojmë më shumë. Besojmë se do të ecim me sukses drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian dhe hapjes së prespektivave për standard më të mirë dhe cilësi më të mirë jetese për qytetarët tanë.

Në fund, dëshiroj të falënderoj të gjithë ata që këtë vit punuan me vendosmëri, duke besuar në sistem më të mirë, kushte më të mira dhe jetesë më të mirë për të gjithë ne. Gara para përfundimit mund të jetë edhe më e vështirë, por atëherë shihen fituesit.Kolumnë: Fatmir Besimi, ministër i financave

Advertisement
Advertisement

Lajme nga vendi

Rënia e cilësisë në arsim, pasojë e politikës

Published

on

Pa reforma të mirëfillta, e para së gjithash, pa largimin e politikës nga shkollat, nuk mund të pritet rritje e cilësisë në arsim. Kështu thonë njohësit e çështjeve të arsimit në Shkup duke komentuar përkeqësimin e gjendjes në këtë fushë bazuar në hulumtimet e fundit të opinionit publik.

Mbi dy të tretat e qytetarëve të Maqedonisë së Veriut besojnë se arsimi në vend nuk është cilësor, sipas një hulumtimi të opinionit publik të kryer nga Instituti për Kërkime Politike.

Sipas hulumtimit, 69.7 për qind e qytetarëve mendojnë se arsimi në Maqedoninë e Veriut është i dobët, ndërsa 26.8 për qind mendojnë se është i cilësisë së lartë.

Krahasuar me vitin 2019 kur 47.4 për qind besonin se kemi arsim të cilësisë së ulët, tani vendi shënon rekord prej 69.7 për qind sa i përket rënies së cilësisë.

Faktorët kryesorë që kanë ndikuar në këtë rënie, sipas hulumtimit, kanë të bëjnë me kurrikulat arsimore, stafin e keq mësimdhënës, cilësinë e dobët të teksteve dhe kushtet e këqija në shkolla.

Advertisement

Profesori i pedagogjisë, Avzi Mustafa, thotë për Radion Evropa e Lirë, se arsimi në Maqedoninë e Veriut asnjëherë nuk ka qenë në gjendje më të keqe se tani, si pasojë e siç thotë, politikave të gabuara arsimore, kopjimit të programeve të huaja pa studime paraprake dhe mungesës së kushteve në shkolla.

“Kjo që ne po shohim është për të ardhur keq, pasi arsimi çdo ditë e më tepër po shkon në dekadencë. Një prej faktorëve kryesorë që e kemi këtë gjendje në arsim është se kompetentët marrin dhe kopjojnë sisteme arsimore të shteteve perëndimore pa pasur parasysh kushtet, në të cilat ndodhet arsimi ynë”.

“Deri tani kemi pasur 18 ministra të arsimit dhe po aq reforma në arsim, domethënë çdo ministër që vjen bën reformën e vet. Në shkollat tona kemi cilësi të dobët në arsim pasi faktori kryesor që duhet të bëjë reformën është mësuesi, por ai sot nuk pyetet pasi është vetëm një administrator”, konsideron Mustafa.

Maqedonia e Veriut duhet të bëjë reforma të thella në arsim duke filluar nga programet mësimore, thotë Vllado Dimovski nga Qendra për Tolerancë dhe Mësim të Përjetshëm.

Ai thotë se Qeveria e re që pritet të votohet javën e ardhshme, ka afat deri në shtator që të bëjë ndryshime apo të detektojë shkaqet që po ndikojnë në rënien e cilësisë në arsim.

Advertisement

“Duhet të ketë ndryshim të madh në programet mësimore. Byroja për zhvillimin e arsimit ka kuadër të mirë, por duhet t’i mundësohet apo të lihet e lirë për të bërë programe të mirëfillta arsimore që do të zbatohen në të ardhmen. Vendi ka nevojë për një drejtues të Ministrisë së Arsimit që e kupton arsimin dhe që do të ketë gatitshmëri për përmirësimin e gjendjes”, vlerëson Dimovski.

Por, profesori Mustafa thotë se gjendja mund të përmirësohet vetëm në qoftë se politika i largon duart nga arsimi dhe vetëm nëse në dikasterin e arsimit vendosen profesionistë të fushës, të cilët në bashkëpunim me punonjësit e arsimit i bëjnë reformat e mirëfillta në arsim.

“Politika i ka futur duart thellë në arsim duke emëruar drejtorët, të cilët i sheh si persona politikë. Në arsim punësohen kuadro që mund të jenë edhe me diploma të blera apo me nota të falura dhe kjo tregon se arsimi është i politizuar. Derisa ne nuk e flakim politikën nga arsimi, gjendja do të jetë e tillë”, thotë profesori Mustafa.

Maqedonia e Veriut ka treguar rezultate të dobëta edhe në rezultatet e testit PISA që vlerëson cilësinë e arsimit në tri fusha, gjuhë, matematikë dhe shkencë, ndërsa rezultate të dobëta janë regjistruar edhe në arsimin e lartë.

Universiteti Shtetëror i Shkupit është renditur i 1990-ti në listën e 2000 universiteteve më të mira në botë për vitin 2024 nga Qendra për Renditjen e Universiteteve Botërore (CWUR). Ndërsa, pesë universitetet tjera shtetërore nuk kanë arritur të përfshihen fare në këtë listë.

Advertisement

Qeveria e re që pritet të formohet nga VMRO DPMNE-ja dhe koalicioni VLEN, në programin e punës ka paraparë reforma edhe në sferën e arsimit.

Drejtuesit e koalicionit VLEN në disa raste kanë theksuar nevojën për konsultime të gjera rreth një ideje për bashkimin e tri universiteteve në gjuhën shqipe me qëllim të rritjes së cilësisë me përzgjedhjen e kuadrit dhe programeve më të mira.

Veç kësaj, arsimi parashkollor që aktualisht funksion në kuadër të Ministrisë së Punës dhe Politikës Sociale, nga shtatori do të kalojë në kompetencë të Ministrisë së Arsimit.

Kujdes do t’i kushtetohet edhe procesit të digjitalizimit të teksteve mësimore, forcimit të programeve mësimore për të arritur rezultate më të mira në renditjen e arsimit në suaza ndërkombëtare./REL

Advertisement
Continue Reading

Lajme nga vendi

A do te ketë zgjedhje te parakohshme ne tre komuna?Duhen 80 vota për ndryshimin e ligjit për Vetëqeverisjen Lokale

Published

on

Nga e hëna do të bëhet e qartë nëse do të mbahen zgjedhje të reja lokale në tre komuna të vendit. Koordinatorët e grupeve parlamentare në Kuvend tashmë kanë propozuar ndryshime në Ligjin për Vetëqeverisje Lokale, bënë të ditur  nga koalicioni “VLEN”.

Sipas informacioneve të pakonfirmuara, të hënën do të mbahet një koordinim, në të cilin pritet që përfaqësuesit e palëve të shprehin qëndrimet dhe vërejtjet e mundshme rreth tekstit. Burime nga VMRO-DPMNE, nga ana tjetër, thonë se nëse sigurohet shumica e nevojshme prej dy të tretave për ndryshimet ligjore, debati do të fillojë të martën, kur është caktuar seanca plenare në Kuvend. Për këtë ligj, përveç 80 votave “pro”, nevojitet edhe shumica e Badenterit dhe tani për tani ndryshimet kanë mbështetjen e sigurt të 78 deputetëve.

Koalicioni “VLEN” njoftoi ndryshimet ligjore në Ligjin për Vetëqeverisjen Lokale që të mos ketë zgjedhje të parakohshme në komunat, kryetarët e të cilave do të kalojnë në pushtetin ekzekutiv dhe legjislativ. Fjala është për Gostivarin, kryetar i të cilit Arben Taravari do të jetë ministër i ri i Shëndetësisë, pastaj për Aerodromin, sepse pritet që në karrige ministrore të ulet Timço Mucunski, e po ashtu edhe Sarajin, sepse kryetari Blerim Bexheti nga BDI do ta vazhdojë karrierën e tij politike si deputet.

Propozimi parashikon funksionin e “ushtrimit të detyrës kryetar komune”, i cili do ta menaxhonte komunën deri në mbajtjen e zgjedhjeve të rregullta lokale. Zbatuesi do të zgjidhej në këshillin komunal. Sipas zgjidhjes aktuale ligjore, nëse mbeten më shumë se gjashtë muaj deri në zgjedhjet e rregullta lokale, atëherë shpallen zgjedhje të reja për kryetar komune. Kështu do të ishte nëse nuk kalojnë ndryshimet në Ligjin për Vetëqeverisje Lokale, sepse zgjedhjet e ardhshme lokale janë vitin e ardhshëm në vjeshtë. Koalicioni “VLEN”, i cili do të ishte propozues i ligjit, shpreson që ndryshimet të miratohen para votimit për Qeverinë e ardhshme, që pritet të jetë fundjavën e ardhshme.

Continue Reading

Lajme nga vendi

AlternAtivA: Orhan Murtezani është kandidat për ministër në Ministrinë e Çështjeve Europiane

Published

on

Në mbledhjen e sotme të Kryesisë Qendrore të Alternativës është diskutuar për emrin e kandidatit të Alternativës për ministër në Ministrinë e Eurointegrimeve dhe me këtë rast në mënyrë unanime është vendosur që kandidat i Alternativës për këtë resor të jetë Orhan Murtezani, ish drejtor në MEPSO dhe në Hekurudhat e Maqedonisë – Transporti, si dhe Sekretar për Marrëdhënie me Publikun e zëdhënës i Alternativës, njoftojnë nga Alternativa.

“Në këtë mbledhje është diskutuar edhe kandidati për zëvendësministër të Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës dhe po ashtu me vota unanime për këtë detyrë është propozuar Prof. dr. Lulzim Aliu, profesor universitar e prodekan në Fakultetin Pedagogjik, ish zëvendësministër i Arsimit dhe aktualisht Sekretar i Sekretariatit të Politikave Strategjike në Alternativë.

Meqë Alternativa e ka marrë edhe përgjegjësinë e zëvendësministrit të Ministrisë së Bashkësive Etnike, Kryesia Qendrore diskutoi edhe për këtë emër dhe në mënyrë unanime vendosi që kandidati i Alternativës për këtë detyrë të jetë Safije Sadiki Shaini – profesoreshë universitare, ish deputete dhe aktualisht nënkryetare e Alternativës”, thuhet në njoftim.

Përveç kësaj nga Alternativa bëjnë të ditur se në mbledhje u diskutua edhe për temën e dorëheqjes së, tashmë, ish kryetarit të Alternativës, Afrim Gashi, i cili është zgjedhur në detyrën e Kryetarit të Kuvendit të Republikës së Maqedonisë së Veriut. Duke gjykuar se në të mirë të përfaqësimit të partisë është që partia të ketë kryetar të plotfuqishëm, Kryesia Qendrore e Alternativës ka vendosur që ta ftojë Kuvendin Qendror, të cilit do t’i propozojë që të marrë vendim për organizimin të kongresit të jashtëzakonshëm për zgjedhje të kryetarit të Alternativës.

Continue Reading

Më të lexuarat