Lajme nga bota
Çfarë duhet të dinë qytetarët e Ballkanit Perëndimor për rregullat e reja të hyrjes në BE?

“Mirëdita! Pasaportat, ju lutem! Duhet t’ju marrim edhe gjurmë të së paku katër gishtërinjve. Edhe fotografi. Faleminderit dhe ju uroj qëndrim të këndshëm!”.
Kështu do të duhej të dukej nga 10 nëntori i këtij viti hyrja në Bashkimin Evropian dhe në Zvicër, Norvegji, Islandë e Lihtenshtajn – vende anëtare të zonës së lëvizjes së lirë Schengen – për qytetarët e rreth 60 vendeve, përfshirë edhe ata të Ballkanit Perëndimor.
Në atë kohë do të fillojë të funksionojë sistemi i ri i hyrje-daljeve (Entry/Exit System – EES), i cili është krijuar në nëntor të vitit 2017, por se zbatimi i tij është shtyrë disa herë.
Për verën e ardhshme është paralajmëruar zbatimi edhe i Sistemit të dytë Evropian të Informacionit dhe Autorizimit të Udhëtimit (ETIAS), i cili u kërkon udhëtarëve nga vendet që kanë regjim pa viza me BE-në, të aplikojnë online për lejen e hyrjes, duke paguar një tarifë prej shtatë eurosh me kartelë bankare.
Pasaportat në të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor janë biometrike, çipat e tyre përmbajnë shenja gishtash dhe fotografi – çfarë i bën plotësisht në përputhje me kushtet që ka kërkuar BE-ja në mënyrë që vendet e Ballkanit Perëndimor të kenë regjim pa viza.
Kushtet e përgjithshme – që dokumentet e udhëtimit të mos skadojnë në më pak se tre muaj nga data kur personi planifikon të kthehet në vendin e tij ose që pasaporta të mos jetë më e vjetër se dhjetë vjet – do të vazhdojnë të mbeten në fuqi.
Cilat janë ndryshimet e reja nga mesi i vitit 2025?
ETIAS do t’u kërkojë qytetarëve të rreth 60 vendeve të plotësojnë një formular të veçantë nëpërmjet internetit ose aplikacionit celular, përpara se të udhëtojnë.
Me rastin e plotësimit të aplikacionit për herë të parë, pasagjeri fut të dhënat personale, emailin dhe numrin e telefonit, si dhe detajet e dokumentit të udhëtimit.
Udhëtari do të duhet, gjithashtu, të fusë detaje rreth arsimit dhe punësimit aktual, si dhe detaje rreth udhëtimit të planifikuar dhe qëndrimit në vendin e BE-së.
Do të kërkohen edhe detaje për çdo dënim penal, për udhëtime në të kaluarën në zona lufte ose zona konflikti, si dhe informacione nëse personi është dëbuar nga ndonjë vend.
Udhëtarët do të duhet të paguajnë edhe një tarifë shtesë prej shtatë eurosh, me kartelë bankare. Pagesa do të bëhet si për çdo blerje online.
Tarifa nuk do të paguhet nga personat nën 18 vjeç dhe mbi 70 vjeç, bashkëshortët/partnerët e regjistruar dhe fëmijët e shtetasve të BE-së dhe të vendeve të zonës Schengen, si dhe fëmijët e bashkëshortëve/partnerëve që vijnë prej jashtë BE-së.
Aplikimi “grupor” nuk do të jetë i mundur – pra në rast të udhëtimit familjar, çdo anëtar do të duhet të aplikojë veçmas për ETIAS-in.
Sistemi ETIAS do të jetë i disponueshëm në gjuhët e vendeve anëtare dhe sistemi do të pranojë vetëm shkronja latine.
Udhëtari do të mund të ndalojë plotësimin e aplikacionit, t’i ruajë ndryshimet dhe të vazhdojë të fusë të dhëna brenda 48 orësh.
Sa kohë duhet për t’u përpunuar një kërkesë?
Siç thuhet në faqen zyrtare të sistemit ETIAS, përpunimi duhet të zgjasë “disa minuta”.
Nëse zgjat më shumë, pasagjeri duhet ta marrë njoftimin brenda katër ditësh.
Pasagjerëve mund t’u kërkohen edhe informacione ose dokumente shtesë – si për shembull konfirmimi i rezervimit të hotelit dhe konfirmimi i punësimit – të cilat duhet të dorëzohen brenda dhjetë ditësh. Në atë rast, kërkesa duhet të shqyrtohet brenda dy javësh.
Udhëtari mund të ftohet për intervistë në ambasadën e vendit ku planifikon të udhëtojë dhe në atë rast kërkesa shqyrtohet brenda 30 ditësh.
Prandaj, udhëtarët këshillohen që ta plotësojnë formularin së paku një muaj përpara se ta blejnë biletën apo ta rezervojnë akomodimin.
Nëse udhëtarit i lejohet hyrja në BE, ai do ta marrë njoftimin me email.
Leja ETIAS do të jetë e vlefshme për tre vjet, ose derisa të zëvendësohet dokumenti i udhëtimit me të cilin udhëtari ka aplikuar.
Formulari është i lidhur me dokumentin e udhëtimit, që do të thotë se është i vlefshëm vetëm me pasaportën me të cilën ka aplikuar udhëtari.
Pasaporta e re nënkupton aplikim të ri.
Nëse ETIAS-i paguhet dhe miratohet për udhëtimin në një vend, ai është gjithashtu i vlefshëm edhe për një vend tjetër.
Leja ETIAS nuk do të thotë që një person mund të qëndrojë në BE për më shumë se 90 ditë në një periudhë gjashtëmujore, ose të punojë në BE.
Udhëtari do të mund të hyjë dhe të dalë nga BE-ja sa herë të dojë dhe të udhëtojë në çdo destinacion brenda zonës Schengen gjatë periudhës së vlefshmërisë së lejes dhe për aq kohë sa ai e respekton afatin e specifikuar kohor.
Çfarë nëse personi nuk ka internet, kartelë bankare, është analfabet dhe të ngjashme?
Prindërit e plotësojnë formularin për fëmijët e tyre të mitur, të cilët janë të përjashtuar nga pagesa e tarifës prej shtatë eurosh.
Gjithkush mund të autorizojë një palë të tretë – një person tjetër ose një ndërmjetës tregtar – që të aplikojë në emër të tij ose në emër të fëmijëve të tij të mitur.
Me një ndërmjetës – për shembull nga një agjenci udhëtimesh – deklarata e përfaqësimit duhet të nënshkruhet për çdo person individualisht dhe e njëjta gjë vlen në rast se një mik, fqinj, vajza ose djali aplikon për një person.
Personi ose kompania që është ndërmjetëse, do të duhet, gjithashtu, t’i fusë të dhënat e veta.
Ndërmjetësi ka të drejtë të kërkojë një “tarifë të arsyeshme” dhe BE-ja ka parashikuar mundësinë e raportimit anonim të atyre që kërkojnë pagesa të larta.
Ata që vendosin të aplikojnë përmes një ndërmjetësi, këshillohen të kontrollojnë veçanërisht nëse informacioni në aplikacion është i saktë, përpara se ta dërgojnë atë, sepse në rast të ndonjë gabimi, aplikacioni mund të refuzohet ose anulohet.
Në rast se udhëtari vëren ndonjë gabim, ai mund ta plotësojë një aplikacion të ri ose të kërkojë korrigjimin e gabimit në aplikacionin e vjetër. Procedura e përpunimit në atë rast zgjat deri në 30 ditë.
Si të shkoni në një funeral, të vizitoni prindin që është shtetas i BE-së dhe të ngjashme?
Formulari ETIAS nuk do të duhet të plotësohet nga personat që kanë vizë të vlefshme – studentore, pune ose të ngjashme – ose leje qëndrimi në një vend të BE-së.
Formulari nuk plotësohet as nga personat që jetojnë përgjatë kufirit dhe posedojnë kalime kufitare.
Anëtarët e ekuipazhit në anije dhe avionë për disa vende të BE-së do të kenë nevojë për formularin ETIAS.
Përjashtime bëhen në rast të rrezikimit të jetës së aplikuesit apo të të afërmit, vajtjes në varrim të një familjari, detyrimit për t’u paraqitur në gjykatë apo ndonjë “detyrimi të rëndësishëm”.
Në atë rast, udhëtari e plotëson aplikacionin ETIAS për të ashtuquajturën leje të kufizuar që e tregon arsyen.
Leja lëshohet nga shteti në të cilin personi udhëton dhe është e vlefshme për të udhëtuar vetëm në atë vend për maksimum 90 ditë.
Për shembull, nëse bëhet fjalë për të shkuar në një funeral, një vend i BE-së mund ta lejojë hyrjen vetëm për ditët e varrimit.
Nëse personi, ndërkohë, aplikon dhe merr një ETIAS të dytë për udhëtim në të gjitha vendet e Schengenit, leja e kufizuar automatikisht bëhet e pavlefshme.
Çka nëse BE-ja refuzon t’ju japë leje?
Personave pa autorizimin ETIAS do t’u refuzohet hyrja në kufi.
Edhe marrja e kësaj certifikate nuk nënkupton që udhëtarit do t’i lejohet automatikisht hyrja në vendin e BE-së.
Të gjithë udhëtarët do të kontrollohen dhe një oficer kufitar mund t’ia refuzojë hyrjen një personi që nuk i plotëson kërkesat.
Disa nga kushtet për hyrje janë: dokument i vlefshëm i udhëtimit për së paku tre muaj nga data e kthimit të planifikuar; pasaporta të mos jetë më e vjetër se dhjetë vjet; qëndrimi të jetë i justifikuar dhe personi të ketë para të mjaftueshme deri në kthimin e planifikuar.
Shuma e zakonshme është rreth 100 euro në ditë dhe varet nga shteti anëtar i BE-së.
Disa nga arsyet e refuzimit të hyrjes lidhen me kërcënimet për sigurinë ose shëndetin.
Nëse kërkesa për ETIAS refuzohet, revokohet ose anulohet, personi do ta marrë një email që i tregon arsyet e refuzimit dhe emrin e autoritetit që e ka marrë vendimin.
Ekziston mundësia e apelimit dhe emaili do të përmbajë informacione se në cilin vend ose shtet mund të apelohet. Ankesat trajtohen në përputhje me ligjet e atyre vendeve.
Një person, aplikimi i të cilit refuzohet, mund të aplikojë sërish për lejen ETIAS.
Nëse një person e revokon kërkesën e tij, ai nuk mund të ndryshojë mendje më pas, por duhet të plotësojë një formular të ri.
Tarifa nuk rimbursohet nëse aplikacioni refuzohet.
A do të ketë më shumë tollovi në kufij?
Me futjen e EES-it, mbetet skanimi i dokumenteve të udhëtimit, ndërsa vulosja e pasaportave në pikën kufitare ndalon.
Megjithatë, marrja e shenjave të gishtërinjve dhe fotografimi, që do të bëhen në çdo pikë kufitare, mund t’i zgjasin pritjet në radhë.
Në aeroporte, kontrollet do të kryhen pas aterrimit.
Shtetet anëtare i kanë ndryshuar disa ligje për t’i reduktuar tollovitë e mundshme në vendkalimet tokësore.
Pse është krijuar ky sistem?
Sistemi i ri EES është krijuar për t’i bërë bazat e vendeve anëtare të BE-së më të lidhura, për ta lehtësuar gjurmimin e kohës dhe vendit të qëndrimit dhe për të siguruar që udhëtarët nuk qëndrojnë më shumë se 90 ditë brenda një periudhe gjashtëmujore.
Një nga qëllimet e masave të reja është të vështirësohet hyrja e kriminelëve apo terroristëve në BE me pasaporta false, pasi kontrolli biometrik do të kryhet sa herë që kalohet kufiri.
Pasagjerët nuk do të paguajnë tarifë për ofrimin e të dhënave biometrike.
Të dhënat do të jenë të qasshme për shërbimet policore të vendeve anëtare të sistemit Schengen dhe agjencinë policore, EUROPOL, gjatë hetimeve penale, sidomos terrorizmit dhe krimit të organizuar.
Kontrollet e të dhënave biometrike do të rriten në mes të vitit 2025, por data e saktë nuk është përcaktuar.
Sisteme të ngjashme kanë krijuar tashmë Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Kanadaja dhe Australia./koha.mk/
Lajme nga bota
Nafta mbetet jashtë vëllimit të doganave të reja të Trampit

Importi i naftës, gazit dhe produkteve të rafinuara nuk është në listën me doganat e reja të mëdha të cilat i publikoi presidenti amerikan Donald Tramp, njoftoi Shtëpia e Bardhë.
Përjashtimi do ta ulë shqetësimin e industrisë amerikane përpunuese, e cila shprehu shqetësim për doganat e reja se ato do të mund të shkaktonin ndërprerje në furnizimin dhe t’i rritin çmimet e të gjitha produkteve petrokimike të prodhuara nga rafineritë nga Perëndimi i Mesëm që shfrytëzojnë naftë të papërpunuar kanadeze dhe ngarkesës evropiane të benzinës dhe dizelit në SHBA në bregun lindor.
Trampi mbrëmë vonë njoftoi se vendos doganë themelore prej 10 për qind për të gjitha mallrat të cilat transportohen në vendin e tij dhe i rrit doganat për dhjetëra vende.
Vëllimi i lirimeve energjetike nuk i përfshin ato nga Kanadaja dhe Meksika, të cilat edhe ashtu janë të mbrojtur me Marrëveshjen SHBA-Meksikë- Kanada (versioni i ri i ish marrëveshjes amerikano veriore për tregti të lirë, NAFTA), njoftoi Shtëpia e Bardhë.
Kanadaja dhe Meksika janë importueset më të mëdha të naftës së papërpunuar në SHBA, ndërsa Evropa është furnizuese e rëndësishme e karburanteve për bregun lindor të SHBA-së, ku nuk ka numër të mjaftueshëm të rafinerive për përpunim të derivateve të naftës.
Tarifat për të gjitha mallrat e tjera nga Kanadaja dhe Meksika mbeten të pandryshuara sipas urdhrit të ri ekzekutiv të Trampit.
Doganat e reja të paralajmëruara kanë të bëjnë me të gjitha llojet e mallrave – nga automobila deri në laptopë.
Njëzetë e pesë për qind tarifa për import të automobilave janë gati 600 miliardë dollarë në kuptim të pagesave dhe kanë të bëjnë edhe me automjetet nga prodhimtaria e huaj dhe e autopjesëve.
Versioni i azhurnuar i tarifave për industrinë automobilistike të cilat i publikoi Trampi javën e kaluar përfshin gati 150 lloje të autopjesëve për të cilat do të nënshtrohen në dogana duke filluar nga 3 maji, saktë një muaj pasi sot në mesnatë hynë në fuqi doganat prej 25 për qind për import të automobilave.
Kompensimet kanë të bëjnë në motorë, ndryshues, bateri litium-jone dhe komponentë të tjera të rëndësishme.
Befasi serioze është përfshirja në listën e zgjeruar të produkteve për doganim të të gjithë llojeve të kompjuterëve, të cilët janë një nga mallrat më të importuara në SHBA. Vetëm vitin e kaluar SHBA-ja kanë importuar kompjuterë në vlerë prej 138,5 miliardë dollarë, tregojnë statistikat amerikane.
Lajme nga bota
Costa për luftën tregtare: Po shkakton një dëm të madh ekonomik

Paralajmërime të forta kanë ardhur nga Bashkimi Europian lidhur me luftën tregtare mes Unionit dhe Shteteve të Bashkuara. Më saktësisht, është Antonio Costa i cili beson se nga kjo luftë të gjitha palët do të ndikohen. Në një intervistë të dhënë për Euronews, presidenti i Këshillit të Europës, u shpreh se Bashkimi Europian duhet të marrë masa dhe për këtë arsye duhet të mbajë një qëndrim të fortë ndaj tarifave reciproke të Presidentit të Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, me këtë të fundit i cili nuk ka ndërmend të ndryshojë qëndrim. “Shtetet e Bashkuara po gabojnë duke shkaktuar një dëm shumë të madh ekonomik, si për ta, ashtu dhe për Europën dhe mbarë botën”, ngreu shqetësimin presidenti Costa.
Presidenti i Këshillit Europian u ndal dhe tek efektet që pritet të sjellin këto tarifa, duke u përpjekur të “zgjojë” Trump për atë çfarë e pret.
“Duhet të gjejmë një zgjidhje të negociueshme. Tarifat nënkuptojnë taksa. Taksat që konsumatorët amerikanë do të paguajnë ashtu sikurse kompanitë. Nuk do të ishte gjë e mirë për amerikanët, sikurse do të dukej po keq dhe për europianët”, shtoi më tej Costa duke theksuar se hyrja në një luftë tarifash nuk cilësohet për askënd si rruga më e mirë. Costa njoftoi se për këto arsye, Bashkimi Europian do ti përgigjet në një mënyrë të tillë që të gjendjet një kompromis i kënaqshëm që të zgjidh njëherë e mirë këto konflikte, në interes të përbashkës mes Amerikës dhe Europës dhe për ekonomitë e tyre.
Lajme nga bota
Udhëheqësit botërorë kritikojnë tarifat e Trump si ‘goditje të madhe’

Vendimi i Donald Trump për të vendosur tarifa të reja për të gjitha mallrat që hyjnë në SHBA, është një “goditje e madhe për ekonominë botërore”, tha shefja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen.
Komentet e saj i bëjnë jehonë atyre të një numri vendesh të tjera, duke përfshirë Kinën, e cila ka shprehur kundërshtimin e saj ndaj masës dhe ka paralajmëruar se do të marrë “kundërmasa të vendosura” kundër SHBA.
Fjalët e tyre paralajmëruese vijnë pasi presidenti amerikan njoftoi një tarifë universale prej 10% për të gjitha importet në SHBA nga 5 prilli. Rreth 60 vende do të goditen gjithashtu me tarifa më të larta nga 9 prilli.
Trump ka thënë se tarifat do të përdoren për të nxitur prodhimin amerikan, duke thënë të mërkurën se masa do ta “bënte Amerikën përsëri të pasur”.
Duke dhënë një deklaratë të enjten në mëngjes, von der Leyen tha se importet e reja tatimore do të shohin “spirale pasigurie”, duke shkaktuar pasoja “të tmerrshme” “për miliona njerëz në mbarë globin”.
Ajo theksoi ndikimin në vendet më të cenueshme, duke vënë në dukje se disa nga ato kombe tani janë subjekt i disa prej tarifave më të larta të SHBA.
Shefja e KE-së u zotua se Evropa do të marrë një qasje të unifikuar dhe paralajmëroi se Bashkimi Evropian – i cili do t’i nënshtrohet një tarife prej 20% – po përgatit kundërmasa në rast se negociatat dështojnë.
Giorgia Meloni e Italisë, një aleate e Trump, tha se vendimi ishte “i gabuar”, por se ajo do të punonte drejt një marrëveshjeje me SHBA-në për të “parandaluar një luftë tregtare”.
Homologu i saj spanjoll Pedro Sánchez, tha se Spanja “do të vazhdojë të jetë e përkushtuar ndaj një bote të hapur”, ndërsa në Irlandë, drejtuesi i Taoise, Micheál Martin tha se vendimi i Trump ishte “thellësisht për keqardhje” dhe nuk përfitoi “askush”.
Në Francë, presidenti Emmanuel Macron do të takohet të enjten me përfaqësues nga sektorët e biznesit të goditur nga taksat e reja në Pallatin Élysée, tha presidenca franceze.
Jashtë BE-së, Kina – një nga vendet e konsideruar si “shkelësit më të këqij” nga presidenti i SHBA – u godit me një tarifë 34% për mallrat, në krye të një takse ekzistuese prej 20%, duke e çuar totalin e taksave në të paktën 54%.
Ministria e Tregtisë i kërkoi SHBA-së të “anulojë menjëherë” tarifat, duke shtuar se Kina “do të marrë me vendosmëri kundërmasa për të mbrojtur të drejtat dhe interesat e veta”.
Tajvani, i cili do të përballet me një tarifë prej 32% për eksportet në SHBA, e quajti masën “shumë të paarsyeshme”.
Kryeministri Cho Jung-tai tha gjithashtu se do të bënte “përfaqësime serioze” në SHBA.
Presidenti në detyrë i Koresë së Jugut, Han Duck-soo tha se lufta tregtare globale “është bërë realitet” dhe qeveria e tij do të shikojë mënyra për të “kapërcyer krizën tregtare”, pasi vendi i Azisë Lindore u godit me një normë prej 25%.
Japonia tha se taksa e saj prej 24% ishte “jashtëzakonisht për të ardhur keq”, dhe mund të shkelte Organizatën Botërore të Tregtisë dhe marrëveshjet SHBA-Japoni, ndërsa Tajlanda tha se do të negocionte tarifën e saj prej 36%.
Zyrtarët ekonomikë në Izrael, të cilët kishin hequr të gjitha tarifat për importet amerikane përpara njoftimit, u tha se ishin në “shok të plotë” mbi tarifën e tij prej 17%, njoftuan mediat lokale.
“Ne ishim të sigurt se vendimi për të anuluar plotësisht tarifat për importet nga SHBA-ja do ta pengonte këtë lëvizje”, tha një zyrtar për mediat.
Zyrtarët e Shtëpisë së Bardhë thanë se taksat e saj ishin reciproke me vende, si Kina, për të cilën tha se vendos tarifa më të larta për mallrat amerikane, vendos pengesa “jotarifore” për tregtinë amerikane ose kanë vepruar ndryshe në mënyra që qeveria mendon se minojnë qëllimet ekonomike amerikane.
Udhëheqësit nga vendet që i nënshtrohen normës bazë 10% kanë reaguar gjithashtu ndaj masave të Trump, me Anthony Albanese të Australisë që tha se amerikanët do të përfundonin duke paguar çmimin më të madh për ato që ai i quajti “tarifa të pajustifikuara”.
Qeveria e tij nuk do të vendosë masa reciproke, tha ai, duke shtuar: “Ne nuk do t’i bashkohemi një gare deri në fund që çon në çmime më të larta dhe rritje më të ngadaltë”.
Një burim i Downing Street tha për BBC se tarifat më të ulëta të Mbretërisë së Bashkuar “përligj” përpjekjet e fundit të qeverisë, drejt një marrëveshjeje tregtare me SHBA.
Sekretari i Biznesit, Jonathan Reynolds tha se qeveria mbeti “plotësisht e fokusuar në negocimin e një marrëveshjeje ekonomike me SHBA-në që forcon marrëdhëniet tona ekzistuese të drejta dhe të balancuara tregtare”.
Në Amerikën Latine, ekonomia e saj më e madhe, Brazili, miratoi një ligj në Kongres të mërkurën – Ligjin e Reciprocitetit Ekonomik – për të kundërshtuar tarifën 10% të vendosur nga Trump.
Ministria e Jashtme tha se do të vlerësonte “të gjitha veprimet e mundshme për të siguruar reciprocitetin në tregtinë dypalëshe, duke përfshirë përdorimin e Organizatës Botërore të Tregtisë”.
Menjëherë pas njoftimit të Trump, Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent paralajmëroi vendet që të mos “hakmerren” dhe “të ulen duarkryq, ta pranojnë”.
“Sepse nëse hakmerreni, do të ketë përshkallëzim”, tha ai për Fox News.
Në mënyrë të dukshme, dy partnerët më të mëdhenj tregtarë të SHBA-së, Kanadaja dhe Meksika, nuk u përmendën në njoftimet e së mërkurës.
Shtëpia e Bardhë tha se do të merrej me të dy vendet sipas urdhrave të mëparshëm ekzekutivë, të cilët vendosën tarifa 25% për të dy kombet si pjesë e përpjekjeve për të adresuar çështjet e fentanilit dhe kufirit.
Pavarësisht, Kanadaja do të ndikohet ende nga tarifat, tha kryeministri Mark Carney. Masa të tilla si tarifa 25% për automobilat duke filluar nga mesnata e së enjtes, do të “preknin drejtpërdrejt miliona kanadezë”, shtoi ai.
Ai u zotua të “luftojë këto tarifa me kundërmasa”, duke shtuar se taksat e SHBA “do të ndryshonin rrënjësisht sistemin global të tregtisë”.
-
Lajme nga vendi3 years ago
Zyra e Avokatit të Popullit në Tetovë sot do të jetë e hapur
-
Lajme nga vendi3 years ago
Nesër në Maqedoni do të shpallet gjendje krize në energjetikë, nga 1 shtatori hyjnë në fuqi masat për kursim
-
Lajme nga vendi2 years ago
Kovaçevski paralajmëroi drejtor të ri të Drejtorisë për Zbatimin e Sanksioneve